Wizerunki dziecka

Z kolei obraz Stanisława Wyspiańskiego „Śpiący Staś” jest zapowiedzią zmiany wizerunku dziecka w nadchodzącej epoce. Śpiące dziecko emanuje spokojem, beztroską, szczęściem. Maluch nie musi się martwić, co będzie jutro. Dlatego twórcy tej epoki chętnie powracali wspomnieniami do kraju lat dziecinnych, do momentu, gdy taki spokój i radość był ich udziałem. Była to swego rodzaju „ucieczka od bieżącego życia do oazy minionych lat młodości”.

Częstym przedmiotem obserwacji Aleksandra Kotsisa, czołowego przedstawiciela realistycznego nurtu w polskim malarstwie II połowy XIX wieku była skrajna nędza galicyjskich chłopów i cierpienie wiejskich dzieci. Realizm krytyczny w malarstwie przejawiał się w opisywaniu najskrajniejszych przypadków ludzkiej niedoli, wynikłych z niesprawiedliwych układów społecznych.
Na obrazie „Matula pomarli” przedstawia niewielkie pomieszczenie, gdzie przy leżącej na łóżku umierającej matce, siedzi dwoje dzieci. Trzecie, opierające się o stół przy oknie, delikatnie spogląda w ich stronę. Grupa postaci, która w oczach ma smutek i zmartwienie o dalszy swój los, stanowi pierwszy i dominujący plan obrazu. Tłem są ciemne ściany chaty. Kompozycja płótna jest centralna i otwarta. Statyka nadaje obrazowi melancholijność. Kotsis operuje wyłącznie plamą barwną, przez co wzmaga się odczucie nędzy wieśniaków.

Obraz „Matula pomarli” Aleksandra Kotsisa ukazujący śmierć matki trojga dzieci – ostatniej żywicielki rodziny jest dziełem wstrząsającym, skłania nas do głębszych przemyśleń nad losem tych osieroconych dzieci.

Na obrazie „Dzieci przed chatą” dostrzegalna jest samotność, ale również niezwykła zaradność tych najmniejszych ludzi skazanych na samych siebie. Sam wygląd chaty, w której mają mieszkać wzbudza przerażenie i strach. Jednak one przywykły do takich warunków, przywykły do takiego życia. Nie oczekują wiele od życia, chcą by dano i szansę, by nie odwracano się od nich.

Dziecko tematem przewodnim wielu obrazów.